Over de geur van wilde beesten, aanrommelen en mijn drijfveren achter BySpeech.

Op mijn nachtkastje liggen twee boeken: een kijkt terug, de ander vooruit. Beide gaan ze over democratie. Over hoe dat werkt, met gelijke rechten en eerlijke spelregels.

Onvolwassen
Het eerste boek is The Confidence Trap van de Britse historicus David Runciman. Aan de hand van 7 crises uit de 20e eeuw kijkt hij naar de kracht en kwetsbaarheid van democratieën. Zijn conclusies zijn ontnuchterend, maar ook hoopvol. Van alle staatsvormen is democratie de meest houdbare en eerlijke, betoogt hij. Maar ze is eigenlijk nooit volwassen geworden. ‘Ons politiek en publieke debat is altijd knorrig en kinderachtig gebleven: we ruziën, klagen en wanhopen wat af.’

Waan van de dag
Democratieën zijn verslaafd aan de waan van de dag, zegt Runciman. Dat maakt hen sterk, want in het moment word je gedwongen om eerst samen uit het probleem te komen dat op je bord ligt. En dat lukt meestal best goed, leert de geschiedenis. Maar daarna is er weer een nieuw moment, een nieuw vraagstuk. En zo rommelt de democratie aan, zwak en sterk tegelijk.

Taal
Herman Tjeenk Willink maakt zich daar juist zorgen over. Zijn essay Groter denken, kleiner doen ligt ook op m’n nachtkastje. Hij ziet in Nederland een democratische rechtsorde die verweesd is geraakt. Lang steunde die orde op de verzuiling. Maar na de ontzuiling kwam daar geen nieuwe vaste grond voor terug. We zochten het vooral bij praktisch management en economische efficiëntie. Maar die zullen nooit antwoord bieden op principiële vragen. Ze roepen alleen maar vragen op. Zo ziet ook Tjeenk Willink een onvolwassen democratie. Taal, zegt hij, vormt daarin een groot struikelblok: we ruziën, klagen en wanhopen wat af.

Wilde beesten
Een mooi voorbeeld zagen we deze week in de Tweede Kamer, waar twee volksvertegenwoordigers elkaar met harde, persoonlijke aanvallen te lijf gingen. Nul inhoud, het ging alleen maar over henzelf en hun slachtofferschap. Even geurde het naar de wilde beesten die Hans van Mierlo zo graag in de Tweede Kamer rook. Maar het rook vies en rot. De Kamervoorzitter was met stomheid geslagen en stamelde afkeurend.

Onmacht
Waar ons publieke en politieke debat een goed en stevig gesprek zou moeten zijn, horen we te vaak schelden en straattaal. De ‘democratische arena’ is anno 2019 eerder een plek van talige onmacht – of erger nog: van moreel analfabetisme.

Oplossing
Grote woorden, ik weet het. Maar ik geloof dat er een kern van waarheid in zit. Met Runciman en Tjeenk Willink zie ik dat taal deel van het probleem is. Het moet weer een deel van de oplossing worden. Woorden zijn hét middel om elkaar te leren vertrouwen en dat is de brandstof van democratie. Daarom ben ik BySpeech begonnen: omdat ik geloof dat leiders (politici, bestuurders, maar topambtenaren, activisten en CEO’s net zo goed) altijd moeten zoeken naar ware, goede (en steeds betere) woorden. Woorden die leunen op een helder beeld van samenleven in een democratische rechtsstaat.

Met Runciman en Tjeenk Willink geloof ik dat het hard nodig is. En de toespraken, tegenspraak en training van BySpeech zijn mijn manier om me daar in vast te bijten.

Leave a comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.