Premier Mark Rutte speecht vanuit het Torentje.
Premier Mark Rutte speecht vanuit het Torentje. Foto: EPA/De Volkskrant

I have a dream. Yes we can. Wir schaffen das. Let een beetje op elkaar. Vraag je iemand naar de kracht van een overtuigende speech en je krijgt al snel een van deze oneliners als antwoord. En inderdaad, een goede toespraak is opgebouwd uit rake zinnen, die laagje voor laagje een bouwwerk van taal vormen. Maar wat een speech nu écht effectief maakt? Daarvoor heb je net iets meer nodig.

Retorica
De oude Grieken zagen al dat overtuigende sprekers werkten met drie onmisbare ingrediënten: ethos, pathos en logos. Voor de Grieken waren het karakter van de spreker, logische argumenten en emoties doorslaggevend. Anders gezegd: leg je je ziel, je hoofd en je hart in je woorden, dan is de kans het grootst dat je overtuigt en inspireert. Deze 3 principes uit de klassieke retorica zijn al meer dan twee millennia de goudstandaard voor overtuigend spreken. Maar het echte effect van ethos, pathos en logos wordt uiteindelijk bepaald door een vierde factor: omstandigheden, timing. In goed Grieks: kairos.

Rutte
Je herkent het vast, als je wel eens speeches of presentaties voor leiders voorbereidt. Behalve een kraakheldere boodschap wil je weten wat de context is. Kijk maar naar de coronapandemie. Toen die vorig jaar uitbrak, klonken overal bevlogen en bemoedigende woorden.

De eerste tv-speech van premier Mark Rutte vanuit het Torentje was indrukwekkend, juist omdat we allemaal de donkere wolken van het virus voelden samenpakken. En gekluisterd aan de tv beseften we hoe uitzonderlijk zo’n speech was: de laatste grote tv-toespraak van een Nederlandse premier kwam van Joop den Uyl, tijdens de oliecrisis in 1973.

Een ander voorbeeld: de videoboodschap (hierboven) door de CEO van Marriott, een wereldwijde hotelketen. Deze Arne Sorenson sprak ongeveer op hetzelfde moment zijn personeel toe. Overal ter wereld stonden hotels plotseling leeg en vreesden mensen voor hun baan bij de hotelketen. Sorenson zelf werd op dat moment behandeld voor een zeer agressieve andere ziekte (hij overleed in maart van dit jaar aan alvleesklierkanker). Die combinatie van omstandigheden gaven zijn woorden extra lading en betekenis.

Het kan weer
Kijk en luister goed naar Rutte en Sorenson en je ziet dat hun woorden zorgvuldig zijn gewogen. Karakter, emotie, logica, het zit er allemaal in. En ze zijn op maat gemaakt voor het moment. Gelukkig maakt de onzekerheid van het afgelopen jaar nu steeds meer plaats voor hoop. En dus klinken de woorden nu anders. Kairos verandert de woorden van ‘let een beetje op elkaar’ op naar ‘we zijn er bijna’. En straks, na de zomer? Dan horen we hopelijk: ‘het kan weer’.

Nieuwe vaktraining
Werk je bij de Rijksoverheid? Schrijf je regelmatig (spreek)teksten voor je bewindspersoon of bestuurder? En wil je meer weten over de kracht van woorden en overtuigende speeches? Tijdens de vaktraining Speechschrijven worden in 4 dagen alle elementen van overtuigend schrijven én spreken behandeld: van de klassieke retorica tot schrijven voor het oor en het adviseren van je spreker. De training wordt gegeven door Jan Sonneveld (BySpeech) en Natalie Holwerda-Mieras (Nobbe Mieras) en start op maandag 13 september. Meld je nu aan!

Leave a comment

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.